Cenevre’de Plastik Kirliliği Anlaşması İçin Zaman Daralıyor
Dünyada plastik üretimi hızla artarken, sadece yüzde on kadarı geri dönüştürülüyor. 2060 yılına kadar plastik üretiminin üç katına çıkması beklenirken, Cenevre’de devletler tarihi bir anlaşma için yeniden masada. Geçtiğimiz Aralık ayında Güney Kore’nin Busan kentindeki görüşmelerde bir sonuç çıkmamış, ancak daha iddialı ülkeler petrokimya devlerinin baskısına boyun eğmemişti. Şimdi, Cenevre’deki konferans için “ya şimdi ya asla” havası hâkim.
Küresel Plastik Sorunu ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Plastik artık sadece günlük yaşamda değil, toprakta, denizlerde ve mikroplastik olarak insan bedeninde de karşımıza çıkıyor. The Lancet’te yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, plastik kirliliğinin yol açtığı yaralanmalar, sakatlıklar ve ölümler nedeniyle devletler ve vergi mükellefleri her yıl 1,5 trilyon dolar zarar ediyor.
Plastik Üretimi Neden Durdurulamıyor?
Plastik kirliliği uzun süredir bilinen bir sorun. Ancak üretim hız kesmeden artmaya devam ediyor ve 2060’a kadar üç katına çıkması bekleniyor. Petrol üreten ülkeler, plastik üretimini geleceğin iş modeli olarak savunuyor. Onlara göre plastik atık sorunu geri dönüşümle çözülebilir; ancak şu an kullanılan plastiğin yüzde onu bile geri dönüştürülmüyor.
Alternatifler ve Pazar Engelleri
Bitki veya minerallerden üretilen plastik alternatiflerinin önemi yavaş yavaş artıyor. Ancak Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı, bu alternatiflerin çok sayıda düzenleme nedeniyle pazarda yaygınlaşamadığını vurguluyor. Alternatiflerin geliştirilmesi ve geniş ölçekte kullanılabilmesi için gümrük düzenlemeleri ve piyasa teşvikleri gibi birçok konuda hâlâ çözüme ihtiyaç var. Cenevre’deki plastik zirvesi bu noktada ilerleme sağlamayı amaçlıyor.
Görüşmelerin Kırılma Noktası: Üretimi Sınırlamak
Müzakerelerin en kritik konusu ise plastik üretiminin sınırlandırılması. Oceancare’dan Ewoud Lauwerier, “Devletler sorunun kökenine inmek zorunda: yeni plastik üretimi” diyerek çok sayıda gözlemcinin talebini özetliyor. Amaç, tasarımdan yeni üretime, toplama ve geri dönüşüme kadar tüm döngüyü kapsayan bir anlaşmaya varmak. Ancak, bazı ülkeler sadece atık yönetimini gündemde tutmak istiyor. Center for International Environmental Law’dan Helionor de Anzizu, müzakerelerde anlamlı bir uzlaşının yine de mümkün olduğunu belirtiyor.
Uluslararası Hukuk ve Siyasi Direnç
Temmuz ayında Uluslararası Adalet Divanı tarafından yayımlanan iklim hukuk raporu, ülkelerin iklim zararlarından hukuken sorumlu olduğunu belirtiyor. Bu görüş, plastik üretiminin küresel emisyonların yüzde beşini oluşturduğunu göz önünde bulundurarak, iddialı ülkelerin anlaşma baskısını artırmasına olanak tanıyor. Ancak başta Körfez ülkeleri, İran ve Rusya olmak üzere petrol üreten ülkeler anlaşmayı engellemek istiyor. ABD’nin tutumu ise hâlâ belirsizliğini koruyor.
Genelde Birleşmiş Milletler’de anlaşmalar oy birliğiyle kabul ediliyor. Fakat Cenevre’deki kilitlenmenin çözülmesi için bu kez oylama yoluna da gidilebilir. Tüm prosedürlerin bile netleşmemiş olması, devletleri zorlu bir iki hafta beklediğine işaret ediyor.
