Depozito Sistemi Çöp Sorununa mı Dönüştü?

Artan ücretler, kirlenen parklar ve ekonomik kayıplar: Depozitolu şişelerin iade süreci gittikçe daha fazla soruna yol açıyor.

“Depozitolu şişeler çöp değil, birer kaynak – ama ne yazık ki çoğu zaman olması gereken yerde değil,” diyor fritz-kola CEO’su Florian Weins. Almanya’da zaten görülen bu gelişme, Avusturya’da yeni başlıyor. 2024 başından bu yana, Avusturya’da tek kullanımlık plastik şişeler ve kutular için depozito uygulaması başladı. Ama sistem, geri dönüşümde beklenen başarıyı sağlayamıyor.

Birçok tüketici, içeceğini yolda tükettikten sonra şişeyi iade etmek yerine, çöp kutusuna veya yanına atıyor. Bu durum, depozitolu şişe toplayıcılarını cezbediyor. Ancak bu da çöp kutularının karıştırılması ve parkların kirlenmesi gibi sorunlara yol açıyor.

Almanya’dan gelen veriler uyarıyor

Almanya’da bir araştırmaya göre, 1 milyondan fazla kişi düzenli olarak depozitolu şişe topluyor. Bu kişilerin dörtte üçü evsiz değil – bu, yaygın bir önyargıyı yıkıyor. Avusturya’da da durum benzer bir yönde ilerliyor.

Yılda yaklaşık 100.000 ton plastik ambalaj atığı iş dünyasında oluşuyor ve bunların üçte ikisi hala ayrıştırılmadan çöpe atılıyor. Bu, 2023’ten beri yasal olarak ayrıştırma zorunluluğu olmasına rağmen böyle.

Sadece ARA (Altstoff Recycling Austria), depozito sistemi nedeniyle yılda tahmini 55.000 ton hafif ambalaj malzemesini kaybediyor. Bu da yaklaşık 45 milyon Euro’luk ekonomik kayba yol açıyor.

Belediyeler çözümler arıyor

Linz ve Innsbruck gibi şehirler, kamuya açık çöp kutularına “depozito halkaları” yerleştirmeye başladı. Bu halkalara, tüketiciler şişelerini koyabiliyor. Graz da benzer uygulamaları değerlendiriyor. Amaç, hem geri dönüşümü kolaylaştırmak hem de toplayıcıların işini düzenli hale getirmek.

Sistemsel sorunlar derinleşiyor

Yüzeyde bazı çözümler uygulansa da, sistemin derinlerinde daha büyük sorunlar var. Artık depozitolu atıklar sarı kutulara gitmiyor. Geriye kalan atıkların geri dönüşümü daha zor ve daha pahalı oluyor.

AB düzeyinde de tartışmalar var. Bazı ülkeler, resmi olarak yüksek geri dönüşüm oranları bildiriyor. Ancak bu rakamlar, sahadaki gerçeklikle örtüşmüyor. Avrupa Sayıştayı bile bu verileri gerçekçi bulmuyor. Avusturya gibi döngüsel ekonomiye ciddi yatırım yapan ülkeler, bu durumu haksız rekabet olarak görüyor.

Asya’dan gelen kargo atıkları da sistemi zorluyor

Asya merkezli online alışveriş sitelerinden gelen kutular da sistem üzerinde ek baskı yaratıyor. Bu kutular genellikle ayrıştırılmadan çöpe atılıyor ve çöp toplama hizmetinin daha sık çalışmasına neden oluyor. Bu da ek maliyet anlamına geliyor.